Kolumne

Država Crna Gora je bila vlasnik crkvene imovine nad pravoslavnim hramovima

Mitropolit crnogorsko primorski Amfilohije

(Istorijsko-pravni osvrt na status sakralnih pravoslavnih dobara u Crnoj Gori)

Piše

Novak Adžić

istoričar i pravnik

Srpska pravoslavna crkva (u daljem tekstu SPC), odnosno, njena eparhija Crnogorsko-primorska je importovana na crnogorsku teritoriju od aneksije i okupacije Crne Gore 1918. godine i nasilnog ukidanja njene državne nezavisnosti i bespravnog ukidanja autokefalne Crnogorske pravoslavne crkve, te ona postoji u tom nazivu i obliku od 1929. godine.

Ona je danas jedan od posljednjih relikata okupacije i aneksije Crne Gore iz 1918. godine i ista predstavlja političku instituciju koja je opasna po bezbjednost u Crnoj Gori i koja narušava ustavno-pravni poredak i suverenitet Crne Gore. Zapravo, ona je institucija strane države, koja ima bespravni “suverenitet”, stečen okupacijom, nad značajnim dijelom teritorije nezavisne Crne Gore; ona gospodari ogromnim dijelom crnogorskim kulturno-istorijskim i državotvornim blagom i nasljeđem Crne Gore, te negira crnogorsko nacionalno biće i podriva subjektivitet i suverenitet Crne Gore. Na žalost, ona je najmanje, bila i jeste, religijska ustanova i hrišćanska crkva.

Naprotiv, ona je najviše političko-ideološki mastadont, te joj osnovna društvena funkcija i misija nije služba Božija, već u svom, konkretnom činjenju, ona predstavlja demonovog šegrta, čiji pripadnici su veoma agresivni u osporavanju drugima i drugačijima osnovnih ljudskih prava i sloboda.

Dalje, SPC u Crnoj Gori nema pravo svojine nad sakralnim pravoslavnim pokretnim i nepokretnim dobrima u Crnoj Gori, već ima ono sto se u građanskom i stvarnom pravu i zakonu zove, nezakonita, nesavjesna i manjljiva (viciozna) državina, a ponaša se prema sakralnim objektima, od kojih su najveći dio spomenici kulture i ogromnom imovinom i zemljišnim površinama, kao neprikosnoveni vladalac. To je nepopustivo u moralnom, istorijskom, pravnom i političkom smislu. I tome zlu se mora legalno i legitimno stati na put. Ta institucija, Srpska pravoslavna ckva u Crnoj Gori, fulijala strane države i crkve je aktuelna, kao i povijesna, PROKRUSTOVA POSTELJA ZA CRNU GORU I CRNOGORCE.

Zato je bitno u razmatranju ove problematike da se ispita od strane državnih organa, bilo po službenoj dužnosti ili na zahtjev zainteresovanih trećih lica, pravni osnov i način sticanja posjeda nad crkvenim dobrima od strane Mitropolije crnogorsko primorske SPC u Crnoj Gori i utvrdi i dokaže da li je ona u posjed tih dobara došla na pravo valjan i dopušten način-bilo zavještajem, testamentom, kupovinom, poklonom, nasljeđem ili na drugi način-ili je jednostavno bez pravnog osnova, voluntaristički upisivano u posjednovne listove nepokretnosti da je ona titular prava bez prethodno valjano utvrđenog pravnog osnova sticanja.

Ovo drugo je, po relevantnoj dokumentaciji, u pitanju. Ako je tako, a sve upućuje na to da je tako, podaci iz posjedovnih (katastarskih) listova nepokretnosti i sami posjedovni listovi, su problematični sa stanovišta validnosti i materijalno utvrđenih činjenica, čiji se formalni iskaz daju osporiti (jer posjedovni list je samo pretpostavka o imaocu prava-oborivi dokaz, koji važi dok se suprotno u zakonskom postupku ne dokaže).

Nadležni državni organi Crne Gore mogu punopravno, ex offo, pokrenuti taj postupak da se utvrdi pravo stanje stvari, isto kao što naša država može i treba poništiti dekret regent Aleksandra Karađorđevića (iz 1920) o ukidanju Crnogorke pravoslavne crkve, koji je primarno državno-pravni akt, a na osnovu kojeg je oteto vlasništvo Crnoj Gori nad sakralnim pravoslavnim pokretnim i nepokretnim imovinskim dobrima u Crnoj Gori. Jer istorijski i pravno gledano, prvo nam je ukinuta država 1918, pa je onda pozivajući se na odluke veleizdajničke tzv. podgoričke skupštine 1918. godine ukinuta bespravno i Crnogorska crkva, u procesu koji je trajao od kraja 1918. do 1922, pa su, tada, organi civilne, državne vlasti KSHS donosili akte sa zakonskom snagom, kojima je u centralističkoj državi stvorena centralistička crkva, a koja je nasilno i bespravno progutala Crnogorsku crkvu.

Do kraja nezavisnosti Crne Gore i do bespravnog ukidanja autokefalne CPC sakralna pravoslavna dobra (manastiri i crkve i njima pripadajuće nepokretnosti i pokretne stvari) u svojinskom smislu bile su vlasništvo države Crne Gore (koja je imala ius abutendi-pravo raspolaganja nad njima), dok je autokefalna CPC upravljala tim dobrima pravo upotrebe, korišćenja i ubiranja plodova (ius utendi i ius fruendi, ali ne i ius possidendi).

Eparhija SPC u rangu Crnogorsko-primorske mitropolije je okupacijom došla u posjed crkava i manstira i crkvenih nepokretnosti, koji su bili u vlasnistvu Crne Gore, a kojima je do tada upravljala CPC, a država Crna Gora bila njihov vlasnik. Ona nije mogla steći okupacijom pravo svojine, jer na nepokretnosti se okupacijom ne može zasnovati svojina, u tom smislu ne važi pravilo “res nullius cedit occupanti “/ “ničije stvari pripadaju onome ko ih prvi zauzme”.

SPC je putem okupacije došla u posjed tih dobara i ona decenjama njima gospodari, rentira ih, ostvaruje profit, iako nema svojinska prava, već “manljivu državinu”, to jest ima faktičku stvarnu vlast nad njima, stečenu silom prevarom i zloupotrebom povjerenja (Vi, Clam et Precario). SPC u Crnoj Gori, nije mogla postati njihov vlasnik ni putem građansko-pravnog instituta koji se zove Održaj (Usucapio, praescriptio longi temporis), zato što nije imala pravilan zakoniti razlog, pravni osnov (iusta causa) i zato što se ponašala zlomisleno (mala fides) i nesavjesno. To će reći, SPC je bila je svjesna ili je mogla i morala biti svjesna da stvari koje drži u posjedu nijesu njene, već su otete od drugoga.

U članu 845. Opšteg Imovinskog Zakonika za Crnu Goru (iz 1888.) se definiše nezakoniti i nesavjesni održaj i u tom smislu se kaže: “Razumije se da onaj koji nešto drži u zloj misli, nikada ne može stvar održajem steći”.

U doba nezavisne Crne Gore do 1918. godine bilo je regulisano da se nepokretna crkvena dobra (crkvene i manastirske zgrade i zemljišne nepokretnosti i mobilijar) ne mogu prodavati, ustupati, zamjenjivati. To je regulisano i u Ustavu Pravoslavnih Konsistorija u Crnoj Gori iz 1904. godine članu 109 i 116. Znači, država Crna Gora je bila ta koja je svojinski raspolagala crkvenom imovinom.

Pravoslavne crkve, hramove u nezavisnoj Crnoj Gori do 1918. godini, gradili su, podizali i obnavljali država Crna Gora i crnogorski narod i djelimično crkva, odnosno, organi svjetovne vlasti-vladar-suveren, uz pomoć duhovne vlasti, te bratstva, sela, plemena.

Primjera radi, od 1860. do 1910. godine, kad je Crnom Gorom upravljao knjaz Nikola u nezavisnoj Crnoj Gori podgnute su 163 nove crkve, obnovljeno je 112 crkava, podignuta su dva manastira dok je 12 manastira obnovljeno. Nad njima ima vlasništvo samo država Crna Gora.

Ne postoji nijedan validan akt kojim se crnogorska država 1918. godine, odrekla svoje svojine nad sakralnim pravoslavnim dobrima, niti postoji kanonski, zakoniti akt kojim se Crnogorska crkva odrekla svojih prava upravljanja tim dobrima. Kralj, Vlada Crne Gore, Crnogorska narodna skupština i CPC nikad se nijesu, niti su htjeli, niti su pravno imali mogućnost da to učine, odrekli prava svojine i upravljanja nad tim dobrima. To nijesu uradili nijednom vrstom pravnog posla. Ni poslovima, raznim ugovorima među živima (actus inter vivos) ni u slučaju smrti (mortis causa), dakle, ni zavještajem (testamentom), ni darovštinom (poklonom, donacio), ni bilo kakvim kupoprodajnim ugovorom (emptio), niti bilo kojim institutom nasljednog prava, nasljeđivanja (ab intestate) to nije urađeno, niti je moglo preći u svojinu SPC, odnosno, njene mitropolije Crnogorsko-primorske.

U doba nezavisne Crne Gore do 1918. sva imovina, pa i crkvena imala je svog vlasničkog i državinskog titulara. Član. 843. OIZ kaže: “Pošto u Crnoj Gori nema zemlje za koju se ne bi znalo čija je (jer kad nije pojedinca čovjeka ili Kuće, tad je bratstva, plemena, crkve Itd.), neka niko ne misli da, raskrčiv ili ogradiv međom ili plotom kakvu zemlju, on tijem postaje njen vlasnik. Takva zemlja i poslije toga ostaje onoga čija je, pa baš i kad bi je vlasnik i sasvim zapustio.”

Država Crna Gora je imala vrhovnu, suverenu vlast (suprema potestas) i svojinu nad pravoslavnih hramovima (crkvenim objektima i manastirima). U Ustavu Pravoslavnih Konistorija u Knjaževini Crnoj Gori iz 1904. godine u članu 109. se kaže:

“Nepokretna dobra crkvena ne mogu se prodavati, zamjenjivati ili inače ustupati. Ako interes dotične crkve zahtijeva da bi trebalo kakvo dobro prodati ili promijeniti sa drugim, u ovakvom slučaju konsistorija će prethodno učiniti sve potrebne izviđaje i tada će podnijeti predlog Ministarstvu prosvjete i crkvenih djela. Posljednja riječ u ovakvim stvarima pripada Knjaževskoj Državnoj vlasti”.

Kogentne rorme, u doba nezavisne Knjaževine i Kraljevine Crne Gore, istorijski i pravno, bile su sasvim jasne i one preciziraju da je država Crna Gora vlasnik sakralnih pravoslavnih dobara u Crnoj Gori (a da je Crnogorska crkva bila njihov korisnik, držalac), te da je, bez sumnje, jedino državna vlast Crne Gore mogla odlučiti mogu li se prodavati ili ustupati na korišćenje (davati u zakup, arendu) nepokretna pravoslavna dobra. To pravo Crkva nije imala tada u nezavisnoj crnogorskoj državi i neprirodno je da to ima sada okupatorska Srpska pravoslavna crkva u obnovljenoj nezavisnoj Crnoj Gori, a Srpka pravoslavna crkva je decenijama već u Crnoj Gori uzurpator i kradljivac – posjednik ogromnog dijela materijalne crnogorske kulturno-istorijske baštine. Toj pošasti neophodno je stati legalno i legitimno na put. Vakat je više.

To znači da današnja državna vlast u Crnoj Gori, opštim normama, zakonskim aktom, treba da povrati svojinu nad sakralnim pravoslavnim dobrima u Crnoj Gori, kojima okupatorski i uzurpatorski raspolaže od 1918, odnosno, 1920. Srpska pravoslavna crkva. Spska ckva to čini od tada neprekidno do današnjeg dana, a ista je u Crnoj Gori jedan od ideološko-političkih kancerogenih preživjelih stubova i rudimentarnih i opskurhih eksponenata osvajačke i asimilatorske velikosrpske politike, kojoj je cilj da se uništi Crna Gora i crnogorska nacionalna posebnost.

148 Komentara na "Država Crna Gora je bila vlasnik crkvene imovine nad pravoslavnim hramovima"

avatar
1000
:   NAJNOVIJI | NAJSTARIJI | POPULARNI
Do NOT follow this link or you will be banned from the site!

Send this to a friend