Evropa

Bugarska prijetnja evropskim nadama Sjeverne Makedonije

Bugarska podržava otvaranje pregovora Sjeverne Makedonije o članstvu u Evropskoj uniji, ali traži mehanizam koji bi spriječio njen ulazak u Uniju, ako sporna pitanja o balkanskoj istoriji ne budu riješena kako želi Sofija.

Poslije 14 dugih godina kao kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, Sjeverna Makedonija je izgleda na pragu otvaranja pristupnih pregovora.

Ali ako dug proces počne, želju Sjeverne Makedonije da uđe u EU mogli bi ugroziti sporovi sa susjednom Bugarskom, piše redakcija Radija Slobodna Evropa na engleskom jeziku.

Dokumenti iz Brisela sugerišu da će Evropski savjet na samitu 17. i 18. oktobra poslati poziv Sjevernoj Makedoniji za početak pregovora, što je omogućeno pošto je Skoplje prošle godine riješilo svoj višedecenijski spor o imenu s Grčkom.

Sofija i Skoplje su riješili svoj spor o jeziku 1999. i potpisali sporazum o prijateljstvu 2017. priznajući da imaju “zajedničku istoriju”.

Ostale su, međutim, razlike o ključnim istorijskim ličnostima koje se u obje zemlje smatraju nacionalnim herojima i time značajnim osobama za nacionalne identitete i Bugarske i Sjeverne Makedonije.

Ključni dugotrajni spor tiče se nacionalnog identiteta Goce Delčeva, balkanskog revolucionara s kraja 19. i početka 20. vijeka kojeg obje strana smatraju velikim patriotom.

Uslovna podrška

Bugarski predsjednik Rumen Radev stavio je do znanja 30. septembra da će Sofija podržati nedavni poziv odlazećeg predsjednika Evropskog savjeta Donalda Tuska za početak pristupnih pregovora sa Sjevernom Makedonijom i Albanijom.

Radev i premijer Bojko Borisov, uz podršku članova bugarskog parlamenta, rekli su, međutim, da je njihova podrška uslovna.

Oni žele da se u pregovarački okvir unesu garancije da će biti riješene trajne razlike Sofije i Skoplja u vezi s istorijom, koje neki vide kao potencijalnu prijetnju za bugarski nacionalni identitet.

Radev je rekao da je Sofija posvećena “definisanju jasnih krajnjih ciljeva koje treba ostvariti prije završetka pregovaračkog procesa” sa “jasnim uslovima i kriterijumima koji će štititi bugarski nacionalni interes”.

Borisov je rekao da te garancije treba da uključe instrumente koje bi Bugarska mogla iskoristiti da odbrani svoje “nacionalne interese”.

Drugim riječima, Sofija neće blokirati put Skoplja do pregovaračkog stola sve dok ima metode kojim bi osigurala da će sporenja o istoriji sa Sjevernom Makedonijom biti riješena kako želi Bugarska.

Istorijski sporovi

Prema sporazumu o prijateljstvu od 2. avgusta 2017. godine, Bugarska i Sjeverna Makedonija su osnovale zajedničku komisiju istoričara koji pokušavaju da što je više moguće usaglase udžbenike u svojim školama kako bi se sprečile buduće tenzije.

Dosad nisu uspjeli da nađu zajednički stav o detaljima revolucionarnih pokreta iz otomanskog doba, kao što je Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija (VMRO) za koju obje zemlje tvrde da je dio njihovih istorija.

Ta revolucionarna organizacija je osnovana 1893. godine, na teritoriji koja je sada sjeverni grčki region Makedonija, ali je takođe djelovala na teritorijama sadašnje Bugarske i Sjeverne Makedonije.

Delčev, jedan od najistaknutijih lidera VMRO, živio je i radio u raznim djelovima Otomanskog carstva i u tadašnjoj autonomnoj Kneževini Bugarskoj, koja se protezala teritorijom sadašnje sjeverne Grčke, Bugarske i Sjeverne Makedonije.

Poslije smrti Delčeva, njegovi ostaci su sahranjeni, ekshumirani i ponovo sahranjeni u te tri zemlje.

Delčev, koji je bio ljevičarski paramilitarni vođa u VMRO, ubijen je 4. maja 1903. godine, samo tri mjeseca prije Ilindanskog ustanka protiv otomanske vladavine u sadašnjoj Sjevernoj Makedoniji i sjevernoj Grčkoj.

Tu pobunu su brzo ugasile brojčano nadmoćne snage otomanskih Turaka. Ustanak je, međutim, doveo do toga da se evropske sile ubijede da izvrše pritisak na otomanskog sultana oko odnosa prema evropskim hrišćanima pod otomanskom vladavinom.

Delčev se sada slavi u Sjevernoj Makedoniji kao patriota i ključni osnivač pokreta za makedonsku nezavisnost.

Bugarski istoričari naglašavanju njegovo bugarsko obrazovanje i uticaje – uključujući to što je bio inspirisan prethodnim 19-vekovnim bugarskim revolucionarima Vasilom Levskim i Hristom Botevim.

Delčev je ubijen i sahranjen na teritoriji sadašnjeg sjevera Grčke u mjestu Banica, koje je 1913. uništila grčka vojska tokom Drugog balkanskog rata.

Tokom Prvog svjetskog rata, kada je Bugarska privremeno kontrolisala tu oblast, Delčev je ekshumiran. Njegovi ostaci su poslati u bugarski grad Plovdiv i poslije sahranjeni u Sofiji.

Ali, poslije Drugog svjetskog rata, pod pritiskom Moskve, Delčev je ponovo ekshumiran. Njegovi ostaci su prebačeni u Skoplje 7. oktobra 1946. godine.

Od tada, kosti Delčeva se nalaze u mermernom sarkofagu u dvorištu skopske Crkve Svetog Spasa.

Bugarski premijer Borisov i njegov kolega iz Sjeverne Makedonije Zoran Zaev 2. avgusta su zajedno položili cvijeće ne grob Delčeva da obilježe godišnjicu Ilindanskog ustanak i sporazum o prijateljstvu iz 2017.

Sofija i Skoplje, međutim, i dalje ne mogu da se usaglase oko datuma kada bi dve zemlje zajedno obilježile sjećanja na Delčeva.

Sjeverna Makedonija je predložila komemoracije 7. oktobra, odnosno dan kada su njegove kosti poslate iz Sofije u Skoplje.

Bugarska odbacuje taj datum, navodeći da bi proslave trebalo da budu 4. februara ili 4. maja, na dane njegovog rođenja i smrti.

Send this to a friend