Region

Vijek od osnivanja Komunističke partije Jugoslavije

Neporeciva je činjenica da su jugoslovenski komunisti predstavljali jedinu snagu koja je porazila dva najveća zla dvadesetog vijeka Hitlera i Staljina, piše Dojče vele.

Prije tačno sto godina, tačnije, na kongresu održanom u Beogradu od 20. do 23. aprila 1919. godine, predstavnici socijaldemokratskih stranaka i organizacija iz Srbije (Srpska socijaldemokratska stranka), BiH (Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine), Hrvatske (Socijaldemokratska partija Dalmacije i dio članstva Socijaldemokratske stranke Hrvatske) i Slovenije su odlučili da osnuju Socijalističku radničku partiju Jugoslavije (komunista) SRPJ(k), kasnije preimenovanu u Komunistička partija, odnosno Savez komunista Jugoslavije.

Tako je, svega nekoliko mjeseci od ustanovljenja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (decembra 1918.) jugoslovenska ideja dobila i stranačko-političku fizionomiju, doduše, obojenu u crveno.

Bio je to početak burne istorije organizacije koja je doživjela i, dakako, odlučujuće uticala na olimpijske visine borbe za pravdu, slobodu, jednakost, međunarodno razumijevanje i saradnju, ali i katastrofalne strmoglave u kaljugu rata, bratoubilaštva, nepravde, neslobode i ideološke isključivosti.

Odmah nakon osnivanja, na opštinskim izborima marta i avgusta 1920. SRPJ(k) je osvojila vlast u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, Nišu, Osijeku itd., a na izborima za Ustavotvornu skupštinu Kraljevine SHS dobila 59 od ukupno 419 mandata i postala treća stranka po jačini. Nakon zabrane njenog djelovanja (1921.), Partiju su razdirale unutrašnje frakcijske borbe, režimska represija i spoljni pritisci dobro poznati svakome ko se bavi političkom istorijom.

Ti usponi i padovi pratili su KPJ tokom čitave njene istorije i, na kraju, doveli do neslavnog kraja natopljenog krvlju. Ratovi vođeni na teritoriji bivše SFRJ devedesetih godina, pljačkaški i ekspanzionistički do srži, direktna su posljedica nesposobnosti komunističkih vlastodržaca da se izdignu iznad uskih parohijalnih interesa i zemlju povedu u vijekovima očekivano pridruživanje porodici slobodnih i demokratskih naroda i država.

Osvojivši vlast u nečemu što mnogi nepristrasni posmatrač smatra autentičnim spojem oslobodilačke borbe i socijalističke revolucije, jugoslovenski komunisti su poslije 1945. godine, a naročito nakon raskida sa Staljinom 1948. godine, otpočeli opsežan modernizacijski i emancipatorski poduhvat koji je od zaostale, ratovima razorene i iznemogle napravio relativno razvijenu zemlju koja je u međunarodnim okvirima uživala svojoj veličini nesrazmjeran ugled i poštovanje. Neporeciva je, naime, činjenica da su jugoslovenski komunisti predstavljali jedinu snagu koja je porazila dva najveća zla dvadesetog vijeka, i Hitlera i Staljina.

Korijeni propasti jugoslovenske ideje su duboki. Za potrebe ovakvog teksta dovoljno je navesti nekoliko, po meni, najbitnijih:
– Društva na prostoru nekadašnje Jugoslavije do današnjeg dana nisu osjetila blagodeti evropskog prosvetiteljstva i racionalizma, što je rezultiralo bolnim odsustvom demokratskih tradicija;
– nezrele elite – ili, bolje, “elite” – koje su manipulisale etničkim razlikama i potencijalnim sukobima umjesto da se posvete izgradnji demokratskih institucija i poštovanju pravila svojstvenih uređenim državama;
– dominacija kolektivističkog (država, nacija, Partija, radnička klasa) nad slobodom emancipovanog pojedinca;
– manje ili više svjesna zamjena teza, u kojoj su relativne slobode (putovanje, radničko samoupravljanje) smatrane demokratijom, u čemu su prednjačile intelektualne elite – što, uostalom, nije bilo teško u poređenju sa drugim zemljama sa komunistima na vlasti;
– neefikasne i partijskom diktatu podređene institucije koje bi dovele do funkcionalne demokratije, vladavine prava, slobodnih medija i nezavisnog sudstva. Takozvana “partijska država” (partitokratija) koju su „patentirali” jugoslovenski komunisti i danas je bolest od koje boluju bezmalo sve nekadašnje republike.

Zbog svega toga nije bilo teško napraviti sistem u kojem je vlast centralizovana i, u ličnosti Tita, otjelotvorena u jednom pojedincu. Uvjeren u sopstvenu nepogrešivost, Tito nije trpio prigovore, pogotovo ne kritiku i okružio se intelektualno, politički i moralno inferiornim poslušnicima koji su čekali njegov odlazak da bi od sebe načinili šerife u svojim etnički omeđenim feudima.

Kritika i otpora je bilo i za Titovog vakta. Podsjetimo se Milovana Đilasa i njegovog pokušaja da “Novom klasom” i disidentskim djelovanjem ukaže da u jugoslovenskom socijalizmu ne postoje samo “objektivne okolnosti” nego i “subjektivne slabosti”.  Đilasov slučaj je samo jedan primjer korišćenja aparata represije kako bi se onemogućio svako ko bi ukazao na demokratsku insuficijenciju i za nju optužio vladajući režim.

Otpora je bilo i na drugoj strani, sukob sa Staljinom je doveo i do neviđenog talasa represije nad neistomišljenicima. Donekle razumljiva i opravdana odbrana države od prijetećeg sovjetskog napada pretvorila se u monstruozan zločinački sistem koncentracionih logora kao što je bio notorni Goli otok.

Ovdje treba pomenuti i progon kritičkih intelektualaca okupljenih oko časopisa “Praxis”, koji su direktnim nalogom partijske vrhuške 1975. otpušteni sa Univerziteta u Beogradu. Neki od njih, treba i to reći, kasnije su postali fanatični sljedbenici zločinačke klike Slobodana Miloševića i ideolozi histerične velikosrpske politike.

Burna istorija KPJ/SKJ je možda najbolja potvrda teze da se u slučaju Jugoslavije kao zajednice srodnih naroda i slične prošlosti radilo o epohalnom “projektu” koji je, naročito u posljednjim godinama njenog postojanja “povjeren” pohlepnim, nezrelim, nesposobnim i vlastoljubivim “elitama” ili, tačnije, uzurpiran od njih, u nedostatku demokratskih mehanizama. Sve to je vodilo direktno u krvavi pir devedesetih godina prošlog vijeka, čiji su inspiratori, kreatori i kolovođe u mnogima od novonastalih državica i danas na vrhu piramide odlučivanja.

Dušan Bogdanović

3

avatar
1000
3
0
0
 
3
R. SrpskaTajnovidacMujica
NAJNOVIJI NAJSTARIJI POPULARNI
R. Srpska
Gost
R. Srpska

Ja imam svoje mišljenje. U SFRJ nije vladao komunizam ni socijalizam. Bila je to prorperitetna država za ono vrijeme. No bila je alterbnativa divljem liberal- kapitalizmu i zato je morala biti uništena kao takva. Nejsličnije zemlje SFRJ-u su bile Libija Irak, Sirija, koje su isto tako bile lijhepe zemlje za život. Zato su i razorene, kao i SFRJ. Inače, socijalizam… Više »

Tajnovidac
Gost
Tajnovidac

Proleteri svih zemalja ideja vam više boba ne valja.

Mujica
Gost
Mujica

naročito u posljednjim godinama njenog postojanja “povjeren” pohlepnim, nezrelim, nesposobnim i vlastoljubivim “elitama” ili, tačnije, uzurpiran od njih, u nedostatku demokratskih mehanizama. Sami kraj teksta kaže da trčimo novi krug

Send this to a friend